लोक आवाज

जनकपुरधाम , २२ आश्विन । भारतीय सिनेमामा केही कलाकार आफ्नो वास्तविक नामभन्दा पर्दामा निभाएका पात्रका कारण बढी चर्चित हुन्छन्। अभिनेता नाना पाटेकर त्यस्तै कलाकार हुन्, जसको दमदार आवाज, तीक्ष्ण संवाद शैली, आँखाको भाव र स्वाभाविक अभिनयले दर्शकको मनमा छुट्टै छाप छाडेको छ।

कहिले खलनायकका रूपमा दर्शकलाई भयभीत बनाउने त कहिले देशभक्त पात्रका रूपमा भावुक बनाउने नाना ‘वेलकम’ फिल्मको उदय शेट्टी बनेर दर्शकलाई हँसाउन पनि उत्तिकै सफल भए। अभिनयमा विविधता, स्पष्ट विचार र समाजसेवाप्रतिको लगावका कारण उनी भारतीय चलचित्र क्षेत्रमा विशिष्ट पहिचान बनाउन सफल छन्।

नानाको जीवन केवल चलचित्रमा सीमित छैन। उनी अभिनेता, निर्देशक, समाजसेवी तथा भारतीय सेनासँग जोडिएका व्यक्तित्वसमेत हुन्। उनको व्यावसायिक यात्राले संघर्ष, समर्पण र फरक भूमिकामा आफूलाई प्रमाणित गर्ने क्षमताको कथा प्रस्तुत गर्छ।

‘गमन’बाट सुरु भएको फिल्मी यात्रा

नाना पाटेकरको फिल्मी यात्रा सन् १९७८ मा प्रदर्शन भएको ‘गमन’बाट सुरु भएको थियो। त्यसपछि उनले ‘अंकुश’, ‘प्रतिघात’, ‘परिन्दा’, ‘प्रहार’, ‘तिरंगा’, ‘क्रान्तिवीर’, ‘अग्निसाक्षी’, ‘खामोशी’, ‘अब तक छप्पन’ र ‘नटसम्राट’जस्ता चलचित्रमा अभिनय गरे।

सन् १९८९ मा प्रदर्शन भएको ‘परिन्दा’मा अन्ना नामको खलनायकको भूमिका निर्वाह गरेपछि उनको अभिनयको व्यापक चर्चा भयो। उक्त भूमिकाका लागि उनले उत्कृष्ट सहायक अभिनेताको राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए।

त्यसैगरी, ‘क्रान्तिवीर’का लागि उत्कृष्ट अभिनेताको राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार र ‘अग्निसाक्षी’का लागि उत्कृष्ट सहायक अभिनेताको राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार जितेका उनले अभिनय क्षेत्रमा आफ्नो बलियो उपस्थिति स्थापित गरे। भारतीय सरकारले सन् २०१३ मा उनलाई पद्मश्रीबाट सम्मानित गरेको थियो।

गम्भीर भूमिकादेखि हास्य अभिनयसम्म

नाना पाटेकरलाई विशेषगरी गम्भीर, विद्रोही र खलनायकका भूमिकामा रुचाइन्थ्यो। तर सन् २००७ मा प्रदर्शन भएको ‘वेलकम’ले उनको अभिनयको अर्को पाटो दर्शकमाझ लोकप्रिय बनायो।

उक्त चलचित्रमा उनले उदय शेट्टीको भूमिका निर्वाह गरेका थिए। अनिल कपुरसँगको उनको संवाद र हास्य अभिनयले दर्शकलाई मनोरञ्जन दिएको थियो। गम्भीर पात्रमा स्थापित कलाकारले हास्य भूमिकामा पनि उत्तिकै प्रभाव छाड्न सक्छन् भन्ने उदाहरण नानाले प्रस्तुत गरे। ‘वेलकम ब्याक’मा पनि उनी उदय शेट्टीकै भूमिकामा देखिए।

पर्दामा सैनिक, वास्तविक जीवनमा पनि सेनासँग सम्बन्ध

नानाको जीवनको अर्को रोचक पक्ष भारतीय सेनासँगको उनको सम्बन्ध हो। ‘प्रहार : द फाइनल अट्याक’ चलचित्रमा सैनिक अधिकृतको भूमिका निर्वाह गर्न उनले मराठा लाइट इन्फेन्ट्रीसँग सैन्य प्रशिक्षण लिएका थिए।

पछि उनी भारतीय टेरिटोरियल आर्मीसँग जोडिए र मानार्थ सैन्य पदबाट सम्मानित भए। सन् १९९९ को कारगिल युद्धका बेला सैनिकहरूसँग समय बिताएको विवरणले पनि उनको सैनिकप्रतिको सम्मानलाई देखाउँछ।

उनले विभिन्न अवसरमा सैनिकहरूको योगदान र राष्ट्रप्रतिको समर्पणको प्रशंसा गर्दै आएका छन्। त्यसैले उनका देशभक्त पात्रहरू दर्शकमाझ प्रभावकारी मानिन्छन्।

किसानका लागि समाजसेवा

नाना पाटेकर अभिनयसँगै समाजसेवामा पनि सक्रिय रहे। महाराष्ट्रमा खडेरी र किसान आत्महत्याका घटना बढिरहेका बेला उनले अभिनेता मकरन्द अनासपुरेसँग मिलेर सन् २०१५ मा ‘नाम फाउन्डेसन’ स्थापना गरे।

संस्थाले आर्थिक समस्यामा परेका किसानका परिवारलाई सहयोग गर्नुका साथै पानी संरक्षण, ग्रामीण विकास र रोजगारी सिर्जनाजस्ता क्षेत्रमा काम गर्दै आएको छ। यसले नानाको पहिचानलाई चलचित्र क्षेत्रभन्दा बाहिर पनि विस्तार गरेको छ।

व्यक्तिगत जीवन र विवाद

नानाको व्यक्तिगत जीवन पनि विभिन्न समयमा चर्चामा रह्यो। अभिनेत्री मनीषा कोइरालासँगको सम्बन्धबारे बलिउड सञ्चारमाध्यममा चर्चा भएको थियो। तर यस्ता विषयका कतिपय विवरण पुष्टि नभएकाले तिनलाई स्थापित तथ्यका रूपमा लिन मिल्दैन।

सन् २०१८ मा अभिनेत्री तनुश्री दत्ताले ‘हर्न ओके प्लिज’ चलचित्रको छायांकनका क्रममा नानामाथि यौन दुर्व्यवहारको आरोप लगाएपछि उनी विवादमा तानिएका थिए। नानाले उक्त आरोप अस्वीकार गरेका थिए। सन् २०१९ मा मुम्बई प्रहरीले प्रमाणको अभाव देखाउँदै मुद्दा बन्द गर्न बी-समरी रिपोर्ट पेस गरेको थियो।

भारतीय सिनेमामा छुट्टै पहिचान

नाना पाटेकरको अभिनय यात्रालाई एउटै विधामा सीमित गर्न सकिँदैन। उनले खलनायक, देशभक्त, प्रहरी अधिकारी, हास्य पात्र र गम्भीर नाटकीय भूमिकामा आफूलाई प्रमाणित गरेका छन्।

‘परिन्दा’को अन्ना, ‘क्रान्तिवीर’को प्रताप, ‘वेलकम’को उदय शेट्टी र ‘नटसम्राट’को गणपत बेलवलकर उनका सम्झनलायक पात्र हुन्। फरक स्वभावका यी भूमिकामा उनले प्रस्तुत गरेको अभिनयले उनलाई भारतीय सिनेमाका प्रभावशाली कलाकारमध्ये स्थापित गरेको छ।

उनको दमदार आवाज, संवाद बोल्ने विशिष्ट शैली र पात्रअनुसार आफूलाई परिवर्तन गर्न सक्ने क्षमताले उनलाई अन्य कलाकारभन्दा फरक बनाएको छ। चलचित्रप्रतिको समर्पण र सामाजिक कार्यमा संलग्नताका कारण नाना पाटेकरको व्यक्तित्व अभिनयभन्दा पनि व्यापक बनेको छ।