काठमाडौँ ०२ फाल्गुन ।  चालु आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को माघ मसान्तसम्म सरकारको आम्दानी र खर्च दुवै लक्ष्यभन्दा निकै कमजोर देखिएको छ। महालेखा नियन्त्रक कार्यालयले सार्वजनिक गरेको तथ्याङ्कअनुसार, वार्षिक लक्ष्यको तुलनामा यो अवधिसम्म सरकारको आम्दानी ४४.८३ प्रतिशतमा सीमित रहेको छ भने खर्च ४०.५८ प्रतिशत मात्रै भएको छ।

सरकारले चालु आर्थिक वर्षका लागि कुल रू १८ खर्ब ६० अर्ब ३० करोड ३० लाख बराबरको बजेट ल्याएको थियो। यो बजेटअनुसार सरकारको राजस्व संकलनको लक्ष्य रू १४ खर्ब ७१ अर्ब ६२ करोड ९५ लाख थियो। तर, आयव्यय दुवै कमजोर भएपछि, सरकारले अर्धवार्षिक बजेट समीक्षामा सुरुवाती बजेट खर्चको तुलनामा ९०.९९ प्रतिशत मात्रै खर्च गर्ने संशोधित अनुमान गरेको छ। यस अनुसार, चालु आर्थिक वर्षमा रू १६ खर्ब ९२ अर्ब ७३ करोड २५ लाख बराबर मात्रै बजेट खर्च हुने अनुमान गरिएको छ।

चालु खर्च र पुँजीगत खर्चको स्थिति

माघ मसान्तसम्मको तथ्याङ्कले देखाउँछ कि सरकारको चालु खर्च सुरुवाती विनियोजनको ४५.८२ प्रतिशतमा सीमित रहेको छ। चालु आर्थिक शीर्षकमा रू ११ खर्ब ४० अर्ब ६६ करोड ४५ लाख विनियोजन गरिएको थियो, तर सात महिनामा मात्र रू पाँच खर्ब २२ अर्ब ६२ करोड ५३ लाख खर्च भएको छ।

पुँजीगत खर्चको स्थिति अझै कमजोर देखिएको छ। पुँजीगत शीर्षकमा रू तीन खर्ब ५२ अर्ब ३५ करोड ४० लाख बजेट विनियोजन गरिएको थियो, तर माघ मसान्तसम्ममा रू ६८ अर्ब ४१ करोड ५९ लाख मात्र खर्च भएको छ। यो पुँजीगत खर्च सुरुवाती बजेटको केवल १९.४२ प्रतिशत हो, जसले ठूलो आर्थिक परियोजनाहरूको ढिलाइलाई स्पष्ट पार्छ।

त्यस्तै, सार्वजनिक ऋणको साँवा र ब्याज तिर्नका लागि विनियोजित रकममध्ये माघ मसान्तसम्ममा ४४.६ प्रतिशत मात्रै खर्च भएको छ। यो शीर्षकमा कुल रू तीन खर्ब ६७ अर्ब २८ करोड ४५ लाख बजेट विनियोजन गरिएको थियो, तर सात महिनामा जम्मा रू एक खर्ब ६३ अर्ब ४० करोड ६० लाख खर्च गरिएको छ।

राजस्व संकलनमा कमी

राजस्व संकलनको स्थिति पनि अत्यन्त कमजोर देखिएको छ। सरकारले चालु आर्थिक वर्षमा रू १४ खर्ब ७१ अर्ब ६२ करोड ९५ लाख बराबर राजस्व संकलन गर्ने लक्ष्य राखेको थियो, तर माघ मसान्तसम्ममा जम्मा रू छ खर्ब ५९ अर्ब ७३ करोड ५७ लाख मात्रै राजस्व असुली भएको छ। यो वार्षिक लक्ष्यको ४४.८३ प्रतिशत मात्र हो।

कर राजस्वतर्फ सरकारले रू १२ खर्ब ८४ अर्ब २० करोड ९६ लाख संकलन गर्ने लक्ष्य राखेको थियो, तर माघ मसान्तसम्ममा जम्मा रू पाँच खर्ब ६५ अर्ब ६४ करोड ३६ लाख मात्रै कर राजस्व संकलन भएको छ, जसले सुरुवाती लक्ष्यको ४४.०५ प्रतिशत प्रतिनिधित्व गर्छ। गैरकर राजस्वतर्फ भने सरकारको संकलन दर केही राम्रो देखिएको छ। कुल रू एक खर्ब ३५ अर्ब नौ करोड ३४ लाख गैरकर राजस्व उठाउने लक्ष्य राखिएकोमा माघ मसान्तसम्ममा ५७.१५ प्रतिशत अर्थात् रू ७७ अर्ब २१ करोड तीन लाख गैरकर राजस्व संकलन गरिएको छ।

वैदेशिक अनुदानमा पनि कमी

सरकारले चालु आर्थिक वर्षका लागि रू ५२ अर्ब ३२ करोड ६५ लाख बराबरको वैदेशिक अनुदान लिन लक्ष्य राखेको थियो। तर, माघ मसान्तसम्ममा मात्र रू आठ अर्ब ८२ करोड ६० लाख बराबरको वैदेशिक अनुदान प्राप्त भएको छ। यो वार्षिक लक्ष्यको १६.८७ प्रतिशत मात्र हो, जसले वैदेशिक अनुदानको क्षेत्रमा पनि ठूलो कमी देखाएको छ।

आर्थिक व्यवस्थापनमा चुनौती

सरकारको आयव्ययको यो कमजोरीले आगामी दिनमा बजेट खर्च र आर्थिक व्यवस्थापनमा गम्भीर चुनौती ल्याउने देखिएको छ। राजस्व संकलनमा कमी र खर्चमा भएको सुस्तता सरकारले योजनाबद्ध आर्थिक कार्यक्रमहरूलाई प्रभावकारी रूपमा अघि बढाउन कठिन बनाउन सक्छ।