जनकपुरधाम, २६ माघ ।  छैटौं जनकपुर साहित्य महोत्सवको तेस्रो तथा अन्तिम दिनको विशेष सत्र ‘मधेशको मत’ मधेशको राजनीति, जनचेतना, र बदलिँदो सामाजिक संरचनामा गहन विमर्शको प्रमुख केन्द्रविन्दु रह्यो। यस सत्रमा सहभागी विशिष्ट व्यक्तित्वहरूले मधेशको वर्तमान राजनीतिक अवस्थादेखि सामाजिक तथा आर्थिक सुधारका विभिन्न पक्षहरूमा आफ्ना विचार व्यक्त गरे।

सत्रमा प्रतिनिधि सभा सदस्यहरु मनिष सुमन, योगेश भट्टराई र डा. अमरेश कुमार सिंहले आफ्नो विचार राख्दै मधेशको राजनीतिक, सामाजिक, र आर्थिक विकासका लागि सुधार आवश्यक रहेकोमा जोड दिएका थिए।

प्रतिनिधि सभा सदस्य मनिष सुमनले मधेशको वर्तमान राजनीति गहन परिवर्तनको मोडमा रहेको बताए। उनले मधेशी जनतामा विद्यमान असन्तोष, संघीयताको कार्यान्वयनमा देखिएको अवरोध, र विकेन्द्रीकरण प्रक्रियामा रहेको चुनौतीको विस्तृत विश्लेषण प्रस्तुत गरे।

सुमनले भने, ‘मधेशमा सबैभन्दा ठूलो चुनौती राजनीतिक नेतृत्वको अभाव हो, जसले सम्पूर्ण जनसमुदायलाई समेट्न सकेको छैन। मधेशी जनताका आकांक्षा पूरा नभएको र संघीयताको कार्यान्वयनमा समावेशी नीतिहरू प्रभावकारी बन्न नसकेको वर्तमान अवस्थामा सुधार आवश्यक छ।’ उनले राजनीतिक नेतृत्वलाई देशव्यापी परिवर्तनतर्फ उन्मुख भएर समाधान खोज्नुपर्नेमा जोड दिए।

प्रतिनिधि सभा सदस्य योगेश भट्टराईले मधेशको बदलिँदो सामाजिक संरचनाको विश्लेषण गर्दै समावेशीता, लैङ्गिक समानता, र जातीय समन्वयको महत्वमा आफ्ना विचार प्रस्तुत गरे। उनले मधेशको सामाजिक रूपान्तरणका लागि भएका आन्दोलनहरूले महत्वपूर्ण उपलब्धिहरू हासिल गरे पनि पूर्णरूपमा समावेशीता र लैङ्गिक समानताको कार्यान्वयन नभएको बताए।

भट्टराईले भने, ‘समाजमा अझै पनि जातीय विभाजन, सामाजिक आर्थिक असमानता, र लैङ्गिक असमानताको समस्या गहिरो छ। यसलाई परिवर्तन गर्न हामीले सबै वर्ग, लिङ्ग, र जातीय समुदायको समान सहभागिता आवश्यक छ। केवल समावेशी लोकतन्त्रको आधारमा मधेशको सामाजिक संरचनामा दिगो परिवर्तन सम्भव छ।’

प्रतिनिधि सभा सदस्य डा. अमरेश कुमार सिंहले मधेशको विकासमा शिक्षा र स्वास्थ्यको भूमिकाको चर्चा गर्दै यस क्षेत्रमा सुधार आवश्यक भएको बताए। उनले मधेशको आर्थिक विकासका लागि शिक्षा र स्वास्थ्यमा भएको अव्यवस्थित अवस्था सबैभन्दा ठूलो अवरोध बनेको उल्लेख गरे।

डा. सिंहले भने, ‘स्वस्थ र शिक्षित जनशक्ति बिना समृद्ध मधेशको परिकल्पना गर्न सकिँदैन। मधेशमा शिक्षाको पहुँच र गुणस्तर सुधार गर्न, साथै स्वास्थ्य सेवाको उपलब्धता र गुणस्तरमा सुधार ल्याउन सरकारी प्रयासहरू अपर्याप्त छन्।’ उनले सामाजिक न्याय र समान अवसरको सुनिश्चितता गर्न शिक्षा र स्वास्थ्यमा सुधार अपरिहार्य रहेको औंल्याए।

उनले भने, ‘मधेशी जनताले आधारभूत सुविधामा सहज पहुँच नपाउँदा समृद्धिका योजना केवल कागजमा सीमित भइरहेका छन्। शिक्षा र स्वास्थ्यको सुधार नगरी हामी मधेशको दीर्घकालीन विकासको कल्पना गर्न सक्दैनौं।’

‘मधेशको मत’ सत्रले मधेशको राजनीति, सामाजिक संरचना, र आर्थिक विकासका चुनौतीहरूबारे गहन विमर्श गरेको छ। वक्ताहरूले मधेशको राजनीतिक सहभागिता, सामाजिक समावेशीता, र आर्थिक सुधारको आवश्यकता औंल्याउँदै सुधारका लागि ठोस कदम चाल्नुपर्नेमा जोड दिएका थिए।

default