जनकपुरधाम, माघ १४ – मिथिलाको प्राचीन राजधानी जनकपुरधाम, जसलाई ‘५२ कुटी ७२ कुण्ड’को उपमाले चिनिन्छ, अहिले गम्भीर संकटको अवस्थामा पुगेको छ। यो शहर हिन्दुहरूको धार्मिक आस्थाको केन्द्र हो, जहाँ मिथिलाका राजर्षि जनकको राज्यभूमि थियो र माता सीता (जानकी) तथा उनका बहिनीहरू उर्मिला, माण्डवी, र श्रुतकीर्ति जन्मिएका थिए। तर, पछिल्ला वर्षहरूमा भूमाफियाहरूको अवैध अतिक्रमण र अव्यवस्थित विकासले यसको सांस्कृतिक, धार्मिक, र ऐतिहासिक महत्त्वलाई धमिल्याइरहेको छ।

जनकपुरधामको सौन्दर्य मिथिलाको धरोहरका रूपमा रहेका कुण्डहरू, मठ-मन्दिरहरू, र मैथिली संस्कृति प्रदर्शित गर्ने अन्य संरचनाहरूले गर्दा विशिष्ट थियो। तर, भूमाफियाहरूको बढ्दो अतिक्रमणले अनगिन्ती कुण्डहरू मासिएका छन्, र ती ठाउँमा गगनचुम्बी भवनहरू ठड्याइएका छन्। बाँकी रहेका कुण्डहरू र मन्दिर परिसरहरूमा पनि भूमाफियाहरूको नजर परिरहेको छ, जसका कारण यो पवित्र शहरको मौलिक पहिचान गुम्ने खतरा छ।

सबैभन्दा चिन्ताको विषय भनेको जनकपुरधामका ऐतिहासिक मन्दिरहरू र तिनका जग्गाहरूको अवैध अतिक्रमण हो। विशेष गरी, सिया रघुनाथ सदन मन्दिरको जग्गामा खुलेआम भवनहरू निर्माण भइरहेको छ, जुन बिना कुनै कानुनी अनुमति वा उपमहानगरपालिकाको इजाजत भइरहेको छ। जनकपुरधामको रामानन्दचोक नजिकै अवस्थित बिहारकुण्डमा रहेको सिया रघुनाथ सदन मन्दिरको जग्गामा भूमाफियाहरूले अवैध रूपमा निजी घरहरू ठड्याइरहेका छन्। तर, स्थानीय प्रशासनले यसमा कुनै ठोस कदम नचालेको कारण जनकपुरधामको सम्पदा संकटमा छ।

मन्दिरका महन्थ नामदेव शरणले यस अतिक्रमणको विरोध गरेका छन्, तर भूमाफियाहरूले उनको विरुद्ध धम्की दिएको खबर छ। मन्दिरको पूजा र महन्थहरूको दैनिक क्रियाकलापका लागि छुट्याइएको खेतीयोग्य जग्गा अहिले अतिक्रमणमा परेको छ, र भूमाफियाहरूले अवैध रूपमा घर बनाउनेहरूबाट ठूलो मात्रामा रकम असुल गरिरहेका छन्। स्थानीय प्रशासन र संघीय सरकारबीच यसबारे अधिकारको विवाद छ, जसका कारण भूमाफियाहरूको मनोबल बढिरहेको छ।

महन्थ शरणले स्थानीय निकायमा उजुरी दिए पनि, भूमाफियाहरूले धम्की दिन छोडेका छैनन्। उनी मन्दिरको सुरक्षाका लागि सिसिटीभी जडान गर्न बाध्य भएका छन्। अझैसम्म, स्थानीय प्रशासन र उपमहानगरपालिकाले कुनै ठोस कदम नचालेको कारण जनकपुरधामका मन्दिरहरू र तिनका ऐतिहासिक धरोहर संकटमा छन्।

जनकपुरधाम, जसले मैथिली भाषा, संस्कृति, र धार्मिक परम्पराहरूको धरोहर बोकेको थियो, भूमाफियाहरूको अतिक्रमण र सम्बद्ध निकायहरूको उदासिनताले आफ्नो ऐतिहासिक पहिचान गुमाउँदैछ। यदि चाँडै प्रभावकारी कदम चालिएन भने यो शहरले आफ्नो पवित्रता र सांस्कृतिक महत्त्वलाई सदाका लागि गुमाउन सक्छ।